چشمگير بود . در زمان أمير المؤمنين على ( عليه السلام ) لغزش مردم در قراآت گسترش فزونترى يافت كه آنحضرت ، شاگرد خود أبى الأسود دؤلى را براي تأسيس قواعدى براي اعراب قرآن فراخواند . آنگاه در زمان عبد الملك بن مروان ، حجاج بن يوسف ثقفي كه والى أو در عراق بود براي نقطه گذارى قرآن همت گماشت ، وأين كار به دست نصر بن عاصم ليثى ، ويحيى بن يعمر عداونى - كه هر دو به سال 90 ه‍ . ق از دنيا رفتند - انجام گرفت . وايندو از دانشمندان مشهور واز نحويين وقراء موثق به شمار مى رفتند . در كتاب شرح ما يقع فيه التصحيف والتحريف از أبى احمد عسكري آمده است : ( روايت شده كه سبب انگيزه ء نقطه گذارى ، يعنى پياده كردن اعراب در قرآن اين بود كه مردم در گذشته حدود چهل واندى سال تا زمان خلافت عبد الملك بن مروان ، قرآن كريم را در مصاحفى قرائت مى كردند كه طبق رسم الخط مصحف عثماني نگارش شده بود ، آنگاه تصحيف ولغزش در قرائت رو به ازدياد نهاد ودر عراق گسترش يافت . حجاج بن يوسف ثفقى از كتاب درخواست كرد براي اين حروف متشابه وهمانند با يكديگر [ از قبيل باء ، وتاء وثاء وياء . . وأمثال آنها ] علامات ومشخصاتي را وضع وابتكار نمايند ) ( 1 ) . كار اين علماء به نقط وشكل - يعنى نقطه گذارى قرآن به منظور ارائه ء اعراب ونيز نقطه ها وعلامات حروف متشابه - محدود بود ، بودن اينكه هيچگونه دگرگونى در شكل كلمه ايجاد كرده باشند . بنابراين آن كلماتي كه ميان رسم الخط آن ، وروايت مربوط به قرائت آن اختلاف وجود داشت به همان حالت نخستين مصاحف امام باقي ماند . وبراى شناخت قرائت چنين كلماتي همواره به روايت وكتب مربوط به رسم الخط قرآن مراجعه مى شد . مانند ( جائ = جيئى ) ( 2 ) در مصحف مكة ، و ( لااذبحنه ) ( 3 ) با افزودن الف أول در تمام مصاحف . اين كار نيز به خاطر حزم واحتياط انجام گرفت تا مجالي براي ايجاد دگرگونى در قراآت به وجود نيايد . چنين به نظر مى رسد كه نقط وشكل ، واعجام - كه أولى ودومى به معنى نگارش مسخصات اعراب ، وسومى به معنى رفع ابهام از راه نقطه گذارى حروف متشابه ويا نگارش ويژه أي براي تشخيص حروف متشابه مى باشد - تابع روش أهل منطقه أي بود كه مصحف بدانجا فرستاده شد ، ونيز تابع قرائتي بود كه از فرستادگان عثمان فراگرفته بودند . پس از نقط وشكل واعجام مصاحف ، مرحله ء استنساخ مصاحف با رنگهاى مختلف فرا رسيد ، به اين معنى كه مصحف را طبق يكى از قراآت سبع با رنگ خاصي مى نگاشتند ، وقراآت ديگر را با رنگى ديگر تا ميان آنها تفاوتى به وجود آيد ، چون ديدند كلمات قرآن پس از پياده كردن نقط وشكل واعجام صرفا پذيراى يك قرائت است ونمى تواند قابل انعطاف باشد ( 4 ) . پس از آنكه كار أهل مغرب - در نگارش قرآن - بر طبق روايت حفص استقرار يافت ، قراآت حفص را با مركب سياه مى نوشتند ، وقراآت ديگر را با رنگ سرخ كتابت مى نمودند ( 5 ) . چاپ قرآن اولين چاپ قرآن كريم در مصر - مطابق قواعد رسم الخط قرآن - به سال 1308 ه‍ . ق از سوى شيخ ( أستاذ ) رضوان بن محمد مخللاتى انجام گرفت ( 6 ) . وپس از آنكه پاره أي از زمينه هاي اختلاف ، در نگارش آن پديد آمد از سوى لجنه أي كه وزات فرهنگ مصر

--> 1 . الحياة العلمية في الشأم ، ص 35 نقل از التصحيف والتحريف : عسكري ، ص 13 . 2 . در سوره ء زمر ، آية ء 69 . 3 . در سوره ء نمل ، آية ء 21 . 4 . غيث النفع ، ص 38 . 5 . رك . روضات الجنات ، ص 263 . 6 . السبيل إلى ضبط كلمات التنزيل ، ص 57 .